Menu
Vrienden van Landschapsbeheerfriesland
A+ A A-

Nieuws

Zes dorpen brengen eerste geschiedenis in kaart

It Pypke - Hallum 640x427Waddenfondsproject ‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling’ feestelijk afgesloten

Met een symposium in Warffum op 4 oktober en in Hallum op 6 oktober wordt het project ‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling’ afgerond. Vier jaar hebben landschapshistorici en archeologen van de Rijksuniversiteit Groningen samen met bewoners de geschiedenis van drie Groningse wierdedorpen en drie Friese terpdorpen in kaart gebracht. De resultaten zijn op verschillende manieren zichtbaar gemaakt voor bewoners en bezoekers. Daarnaast worden de gegevens gebruikt om te voorkomen dat bijvoorbeeld nieuwe wegen of woningen in de toekomst een historisch waardevolle structuur vernietigen.

Terpen en wierden zijn identiteitsbepalende elementen in het Fries-Groningse waddengebied. Ze maken de rijke geschiedenis van het gebied zichtbaar. Niet alleen de woonheuvels zelf, maar ook het omliggende landschap vertelt het verhaal van de strijd tegen het water van de Waddenzee en de bewoning van dit ooit ruwe en meedogenloze, maar ook zeer vruchtbare land. Veel van die geschiedenis is in de loop der eeuwen uitgewist. Vooral vanaf eind 19de, begin 20ste eeuw gingen veel sporen verloren. Terpen en wierden werden afgegraven en verkavelingsstructuren verdwenen door bebouwing, schaalvergroting in de landbouw en nieuwe (spoor)wegen.

Unieke verhalen
Met die ontwikkelingen dreigde een bijzonder cultuurlandschap te verdwijnen. Het project ‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling’ is bedoeld om het tij te keren. Met het in kaart brengen van de geschiedenis van zes dorpen is aangetoond dat elke terp en wierde naast de gezamenlijke geschiedenis ook een eigen uniek verhaal te vertellen heeft. Een verhaal dat de moeite is om te behouden en zichtbaar te maken.

Daaraan heeft elk dorp op zijn eigen manier invulling gegeven. Zo heeft Godlinze een app ontwikkeld waarmee bezoekers zich virtueel op het grafveld bij het dorp kunnen wanen in de tijd dat de bekende Groningse terponderzoeker Van Giffen er opgravingen deed. Wijnaldum kreeg een terptoren met een reliëfmaquette die de geschiedenis laat zien. In verschillende dorpen zijn stekjes geplaatst; bankjes gemaakt door beeldend kunstenaars met een verwijzing naar de historie.

Kennis delen
Ook tijdens het symposium worden de dorpsverhalen gedeeld. In Warffum vertellen de onderzoekers van het Terpencentrum en van het kenniscentrum Landschap wat het project aan kennis over het gebied heeft opgeleverd. In Hallum presenteren de dorpen zelf hun verhaal en vertelt projectleider Karin Sjoukes van Landschapsbeheer Groningen wat de resultaten zijn van vier jaar onderzoeken en ontwikkelen. Daarnaast staat hier een verhalenroute op het programma door het oude centrum van het dorp onder leiding van gidsen die laten zien hoe het dorp zich vanaf zijn ontstaan als terpdorp de vroege middeleeuwen heeft ontwikkeld.

Boekpresentatie
Na afloop van de feestelijke afsluiting in Hallum geeft Erik Betten een signeersessie. Betten, bekend als schrijver en journalist, heeft het verhaal dat in het project is ontwikkeld, in opdracht van de projectpartner opgetekend. Het rijk geïllustreerde boek Terpen en Wierdenland leest als een reisgids door de geschiedenis. Het boek wordt in Hallum gepresenteerd en kan daar worden aangeschaft. Na 6 oktober is het verkrijgbaar via de boekhandel en Uitgeverij Noordboek.

Over het project
Het project Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling is een samenwerking tussen het Terpencentrum en het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen, Landschapsbeheer Friesland en Landschapsbeheer Groningen en Museum Wierdenland. Voor het symposium en het opleveringsfeest werken de projectpartners samen met de Waddenacademie.

‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling is mogelijk gemaakt door het Waddenfonds, de provincies Fryslân en Groningen en de gemeenten De Marne, Eemsmond en Delfzijl.

Op ontdekkingstocht in de Noardlike Fryske Wâlden

Educatieve gids Betty Kooistra deelt opdrachten uitKinderen van tien scholen in het gebied van de Noardlike Fryske Wâlden zijn op excursie geweest bij boeren met hart voor het landschap. De boeren en gidsen tonen de kinderen de grote biodiversiteit in hun “achtertuin” en het prachtige landschap waarin ze wonen, werken en leven. En welke inspanningen de boeren leveren om dit landschap te behouden met alle soorten planten, insecten, vogels en andere dieren die hier voorkomen.

Op school

Op school kunnen leerlingen het kringloopspel doen, dat als doel heeft ze bekend te maken met voedselrelaties en kringlopen. Zo komen ze voorbereid in het veld.

In het veld

In het land bij de boeren krijgen de kinderen diverse opdrachten, die samen met de NME-centra in onze regio zijn ontwikkeld. Herkennen ze de rups, het elzenhaantje, de koeienvlaai, een dobbe, elzenproppen, bramen en de gekraagde roodstaart in het landschap?

En welke besdragende struiken en bomen groeien er? En waarom zijn deze zo belangrijk? Gids Jacob Bijlsma leert de leerlingen om ze in het veld te herkennen en geeft daarbij uitleg. De bessen vormen een belangrijke voedselbron voor vogels en de bloesems van deze struiken zijn voor veel insecten van levensbelang. Besdragende struiken en bomen zijn onder meer de meidoorn, lijsterbes, braam,  vlier en trosvlier.

Agrarisch natuurbeheer

Binnen de Noardlike Fryske Wâlden zijn bijna 600 boeren actief met agrarisch natuurbeheer. Dit gebeurt op de volgende werkvelden:

  • 3000 hectare weidevogelbeheer
  • 1600 hectare ganzengedoog gebieden
  • 321 dobben en pingo’s
  • 3600 kilometer boomwallen en elzensingels waarvan 1100 kilometer met vergoeding
  • 20 hectare beheer waterkwaliteit

Scholen en boeren

De deelnemende scholen zijn Master Franke Skoalle uit Earnewâld, De Bernebrêge uit Surhuisterveen, ’t Oegh uit Munnekezijl, Koningin Julianaschool uit Kollum, De Voorde (2x) uit Drachten, De Wynroas uit Harkema, De Stapstien uit Kollumerzwaag, De Bining uit Westergeest en de Ichtusschool uit Gytsjerk.

De boeren die de kinderen welkom heten zijn de maatschappen Van Eijden-Annema in Ryptsjerk, Bloemhoff in Surhuisterveen, Van der Veen in Augsbuurt, Van der Lei-Roersma in Drachtstercompagnie, Sikkema in Harkema en Tigchelaar-Postma in Kollumerzwaag.

Terpen en wierden: tweeduizend jaar dynamische ontwikkeling

Omslag boek Terpen en Wierden Zaterdag 6 oktober aanstaande wordt het boek Terpen- en Wierdenland van Erik Betten gepresenteerd, uitgegeven door Uitgeverij Noordboek. De presentatie vindt plaats tijdens een symposium in Hallum, waar naast het boek ook de resultaten van het project Terpen- en Wierdenland, een verhaal in ontwikkeling worden uitgelicht. Dit is een initiatief  van Landschapsbeheer Groningen, Landschapsbeheer Friesland, het Kenniscentrum voor de archeologie van het terpen- en wierdenland (het Terpencentrum) van de Rijksuniversiteit Groningen en Museum Wierdenland, dat partner is van het Terpencentrum. Zij hebben het project opgezet om de kansen die het verhaal van het terpen- en wierdenlandschap biedt, te benutten.

De geschiedenis van het Noord-Nederlandse kustgebied – het land van de terpen en  wierden – kent maar twee echte hoofdrolspelers: de mens en het water. De rode draad van dit boek is de interactie tussen die twee, vanaf 2500 jaar geleden toen de eerste bewoners op deze plek aankwamen tot nu, met een vooruitblik op de terp van de toekomst. Hoe hebben de bewoners van het kleigebied al die tijd geprofiteerd van, gewerkt met, en soms geleden onder het water?

Erik Betten (historicus, journalist, schrijver, in juni dit jaar verscheen zijn succesvolle romandebuut Quarantaine) beschrijft in Terpen- en Wierdenland de dynamische ontwikkeling van tweeduizend jaar terpenland, steeds met het huidige landschap als gids. Aan de orde komen onder andere de vorming van het kustlandschap na de laatste ijstijd, de bloei van de Noordzeecultuur, en de bebouwing en het dagelijks leven op de terpen. Een belangrijke plek in het boek is weggelegd voor de Groninger dorpen Godlinze, Ulrum en Warffum en de Friese dorpen Firdgum, Hallum en Wijnaldum. In samenwerking met de inwoners zijn de terpen onderzocht en is de geschiedenis van terp en omliggend landschap in woord en beeld vastgelegd.

              Terpen- en Wierdenland is verkrijgbaar bij de boekhandel en bij Uitgeverij Noordboek     

 

                                     ISBN: 978-90-5615-4721                                   Pagina’s: 200

                                    Uitvoering: integraalband                                  Nur: 682/688

                                    Taal: Nederlands                                               Prijs: € 25,00

       

Uitgeverij Bornmeer-Noordboek, Hellingbaas 1, Gorredijk | T. 0513 490 319 - Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. - www.noordboek.nl

Lezing over eendenkooi en kooibedrijf in Nederland

Talmakooi foto van bovenaf kleinLandschapsbeheer Friesland organiseert in het kader van het project Kongsi van de Eendenkooi de gratis lezing ‘Eendenkooi en Kooibedrijf, traditioneel ambacht met eigentijdse perspectieven’ door dhr. Désiré Karelse. Deze lezing is op dinsdag 9 oktober a.s. van 20.00 tot 22.00 uur in het Dorpshuis Haskerhorne.

Aan de hand van een PowerPointpresentatie zal dhr. Karelse ons tonen en vertellen hoe een eendenkooi eruit ziet, hoe het kooibedrijf werkt, welke aspecten bij de uitoefening van het kooibedrijf belangrijk zijn en wat de historie is. Hij geeft onder meer antwoord op vragen ‘hoe werkt een vangpijp en was is de rol van het smeulende turfje en het kooikerhondje?’. Bovendien gaat hij in op de hedendaagse rol van eendenkooien m.b.t. ringonderzoek, vogelgriep en onderzoek naar watervogels. Vervolgens neem dhr. Karelse ons mee op een rondtour langs verschillende Nederlandse eendenkooien. Hierbij ligt de nadruk op de karakteristieke kooitypen.  

Datum: dinsdag 9 oktober 2018, van 20.00 – 22.00 uur

Locatie: Dorpshuis Haskerhorne, Haulsterweg 3, 8506 BH  Haskerhorne (vlakbij knooppunt Joure)

Aanmelden: Iedereen is welkom op de gratis lezing. In verband met een bepaalde aantal plaatsen vragen we u zich aan te melden voor 4 oktober via deze link aanmelden of via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. (o.v.v. aanmelding lezing eendenkooi).

Over dhr. Karelse

Dhr. J.J.H.G.D.(Désiré) Karelse (1959) is al reeds meer dan 40 jaar bezig met onderzoek, advieswerk en belangenbehartiging. Bovendien is hij de informatie- en kenniscentrum voor eendenkooi en kooibedrijf in Nederland. Hij heeft hierover al verschillende publicaties op zijn naam staan en is onder andere medeauteur en/of eindredacteur van het bij de KNNV verschenen boek “Beter één vogel in de hand…” en “Eendenkooien in Vlaanderen en Nederland en 7 andere Europese landen”. Zijn recents verschenen boek is ‘Blauwgoed, helen en halven: 100 jaar ringwerk in eendenkooien’. Bovendien is dhr. Karelse voorzitter van de Eendenkooi Stichting en vicevoorzitter van de Kooikersvereniging.

Uitslag prijsvraag Rasterhoff festival 2018

Groene loperLBF heeft 9 september j.l. met een marktkraam op het Rasterhoff festival te Sneek gestaan met ons project Groene Loper. Wij hebben daar de volgende prijsvraag uitgeschreven: hoeveel oppervlakte bos (loof, naald en gemengd) is er in Friesland? Het antwoord is 13959 hectare. Er wordt binnenkort contact opgenomen met de prijswinnaar. 

Kongsi van de Eendenkooi viert herstel 24 kooien

Opendag op kooi SchiermonnikoogOpen dagen goed bezocht

Met het vrijlaten van twee eenden, die eerder op de dag door kooiker Piet Klaas Inia waren gevangen, gaven gedeputeerden Klaas Kielstra en Henk Staghouwer in de Eendenkooi Opperwird bij Hallum op 6 oktober het officiële eindsignaal voor het project de Kongsi van de Eendenkooi. De afgelopen vier jaar werkte de Kongsi aan een toekomst voor 24 eendenkooien in het waddengebied. Tijdens de Open Monumentendag op 8 en 9 september konden bezoekers in meer dan tien kooien het voorlopige resultaat bewonderen. Enkele honderden mensen namen een kijkje achter de schermen.

De komende maanden worden in een aantal van de eendenkooien die zijn aangesloten bij de Kongsi van de Eendenkooi de laatste puntjes op de i gezet. Maar het meeste werk is verzet. Van 27 kooien is de biografie vastgelegd en 24 kooien zijn hersteld. Daarnaast is er een lesprogramma voor de groepen 7 en 8 in het basisonderwijs en een cursus onderhoud en gastheerschap voor vrijwilligers ontwikkeld. Reden genoeg om stil te staan bij de resultaten en het publiek uit te nodigen om er kennis van te komen nemen.

Tentoonstelling
Het eerste deed de Kongsi met alle projectpartners en financiers - naast het Waddenfonds droegen ook de drie waddenprovincies bij - met een excursie naar de eendenkooi Opperwird, beter bekend als de kooi Bij de Hel. De excursie begon in het Natuurmuseum Fryslân, waar een tentoonstelling is ingericht met luchtfoto’s van de deelnemende kooien. Deze tentoonstelling is ook de komende maanden nog te zien. In deze bijzondere ambiance lichtte Kielstra toe waarom het Waddenfonds en provincie Fryslân het project het ondersteunen waard vonden. De gedeputeerde benadrukte het belang van een mooi landschap. Fryslân is nog altijd de mooiste provincie, dat wil zij volgens hem blijven. Een project als de Kongsi van de Eendenkooi draagt daaraan bij.

Eigenaar Homme Tjeerdsma van de kooi Opperwird bleek een uitstekende ambassadeur van die boodschap. Met trots, enthousiasme en humor deed hij de bezoekers de geschiedenis van de kooi uit de doeken. Ook vertelde hij hoe belangrijk de Kongsi van de Eendenkooi is voor het behoud van de resterende kooien in het waddengebied en hoe blij hij was met het resultaat van de werkzaamheden in zijn kooi. Niet eerder had die er volgens hem zo mooi bijgelegen.

Blijvend mooi
Voordat de bezoekers een slag door de kooi maakten, voegde Staghouwer zich bij het gezelschap. Net als zijn Friese collega legde hij uit waarom zijn provincie besloten had de Kongsi financieel te ondersteunen. In een eendenkooi komen natuur, landschap en cultuurhistorie volgens hem bij elkaar. Ze vertellen iets over hoe mensen vroeger in het waddengebied overleefden en hoe het landschap vorm kreeg. Dat is belangrijk om te behouden. Na zijn woorden, het vrijlaten van twee eenden en een kooikersslokje leidden Tjeerdsma en Inia hun gasten rond door de opgeknapte kooi. De vraag of de kooi over vijf jaar nog in dezelfde conditie is, leverde Staghouwer een nieuwe uitnodiging voor 2023 op. Al vond de kooiker dat de kooi voorlopig wel genoeg ‘verstoord’ was door bezoekers van de Kongsi.

Open dagen
Om het publiek te laten zien wat er de afgelopen jaren is gebeurd, waren elf herstelde kooien tijdens Open Monumentendag geopend voor bezoekers. Veel mensen maakten gebruik van de mogelijkheid om een eendenkooi van binnen te bekijken. Zo bezochten zo’n driehonderd mensen op zondag de Buismankoai bij Piaam en een dag eerder ontvingen de Kooi bij Spang op Texel ruim honderd en de kooiplaats op Schiermonnikoog 142 bezoekers. In de Groninger kooien was het iets minder druk. Een aantal waddenkooien zal ook in de toekomst te bezoeken blijven. Dus wie de Open Monumentendagen heeft gemist wordt vooral uitgenodigd op www.kooikersvereniging.nl/kongsi te kijken waar de excursiekooien van de Kongsi liggen.

Landschapsbeheer Friesland

logo2Commissieweg 15
9244 GB Beetsterzwaag
Tel. (0512) 38 38 00

Volg ons

Provinciale organisaties LandschappenNL
Selecteer je provincie op de kaart.